لشکرکشی یک دولت علیه ملتی بدون دولت!

آنکارا اعلام کرده است که می‌خواهد با ایجاد یک «منطقه امن» در راستای مرز شمال شرقی سوریه، به عمق ۳۰ کیلومتر، «تروریست‌ها» را دور نگه دارد. همزمان با اوج گرفتن تهدیدهای ترکیه، نیروهای آمریکایی از مناطق تل ابیض و رأس‌العین در سوریه عقب‌نشینی کردند. دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا با اعلام پایان دخالت کشورش در «جنگ‌های مضحک بی‌پایان»، بی‌طرفی نیروهای آمریکایی در جنگ احتمالی میان دو متحد آمریکا، ترکیه و نیروهای سوریه دموکراتیک، را اعلام کرد.

در آخرین تحولاتِ رونده به سوی جنگی دیگر در سوریه، غروب سه‌شنبه ۱۶ مهر/ ۸ اکتبر ارتش ترکیه به منظور آغاز عملیات نظامی خود در شمال سوریه، روستاها و مناطق ترکیه‌ای مقابل شهر «تل ابیض» را تخلیه کرد. همچنین پارلمان ترکیه، شامگاه سه‌شنبه، مدت لایحه اعطای مجوز به رئیس‌جمهوری برای صدور فرمان عملیات نظامی در خارج از مرزهای خود را به مدت یک سال تا ۳۰ اکتبر سال ۲۰۲۰ تمدید کرد. حمله ترکیه ممکن است هر زمانی رخ دهد.

تاثیر حمله قریب‌الوقوع ترکیه بر ساکنان مناطق تحت کنترل کردها در شمال شرقی سوریه چه خواهد بود، و بازتاب این اخبار در رسانه‌ها و افکار عمومی جهان چگونه بوده است؟

دلایل حمله نظامی «پیشگیرانه» ترکیه چیست؟

• «منطقه امن»

ترکیه از مدتها پیش خواستار ایجاد «منطقه امن» در شمال سوریه شده بود. دولت این کشور قصد دارد با ایجاد این منطقه حائل یگان‌های مدافع خلق (ی پ گ) شاخه نظامی حزب اتحاد دموکراتیک کردهای سوریه (پ ی د) را از مرزهای خود دور نگه دارد. شبه‌نظامیان کرد از سال ۲۰۱۲ شمال سوریه را تحت کنترل خود دارند. ترکیه ی‌پ‌گ را یک «سازمان تروریستی» و وابسته به حزب کارگران کردستان (پ ک ک) می‌داند که سالها با دولت ترکیه در جنگ بوده است.

هرچند ترکیه و ایالات متحده و چند کشور دیگر پ ک ک را در فهرست گروه های تروریستی قرار داده اند، این حزب در فهرست سازمان های تروریستی سازمان ملل نیست. اتحادیه اروپا نیز علی رغم حکم دادگاه عمومی این اتحادیه برای خارج کردن پ ک ک از فهرست گروه های تروریستی (آوریل ۲۰۰۸)، هنوز این حزب را در فهرست تروریستی خود دارد. پ ی د اما تنها در فهرست تروریستی ترکیه قرار دارد.

• اسکان یک تا دو میلیون پناهجو

هدف دیگر ترکیه اسکان بخشی از پناهجویان این کشور در این منطقه به اصطلاح «امن» است. آنکارا اعلام کرده است که ۱۴۰ روستا و ۱۰ شهر برای اسکان یک میلیون نفر (تا دو میلیون نفر) از پناهجویان سوری ساکن ترکیه ساخته خواهد شد. در حال حاضر ترکیه میزبان ۳,۶ میلیون پناهجوی سوری است، و اروپا را تهدید کرده که در صورت عدم حمایت از طرح ایجاد «منطقه امن» مرزهای خود برای عبور مهاجران به اروپا را باز خواهد کرد. مردم ترکیه هر چه بیشتر از سیاست کشورشان در قبال پناهندگان احساس ابراز نارضایتی می‌کنند. اردوغان با این مانور می‌خواهد به این احساسات پاسخ دهد.

منطقه شمال شرق سوریه به لحاظ وسعت پنج برابر وسعت کشور لبنان است و ۴۰۰ کیلومتر مرز مشترک با ترکیه دارد.۸۰ درصد منابع طبیعی سوریه به طور عمده شامل نفت، گاز، آب و گندم در این منطقه واقع شده. جمعیت این منطقه حدود دو میلیون نفر است. منطقه خودمختار شمال شرقی سوریه حدود ۶۰ هزار نیروی دموکراتیک سوریه، ۳۰ هزار افسر پلیس، و ۱۴۰ هزار کارمند را به خدمت گرفته است.

واکنش کردهای سوریه؟

نیروهای سوریه دموکراتیک (SDF) از واکنش ترامپ غافلگیر شدند و هزاران تن از مردم ساکن منطقه خودمختار شمال شرقی سوریه علیه حمله نظامی برنامه‌ریزی‌شده ترکیه تظاهرات کردند. مصطفی بالی، سخنگوی اتحاد نیروهای دموکراتیک سوریه گفت که خروج نظامیان آمریکایی موجب «از بین رفتن اعتماد به واشنگتن و همکاری میان SDF و ایالات متحده خواهد شد.»

پیش از این نیروهای دموکراتیک سوریه حسن نیت خود در قبال ترکیه را نشان دادند. مظلوم کوبانی، از فرماندهان نیروهای سوریه دموکراتیک بهار امسال گفته بود که یگان‌های مدافع خلق کرد پیشنهاد داده‌اند که نیروهای نظامی خود را پنج کیلومتر از منطقه مرزی (به استثنای شهرهای پرجمعیت نظیر قامشلی) عقب برانند، و نیروهای محلی خودگرادان وابسته به «دستگاه اداری خودمختار» همراه با نیروهای ائتلاف به مرزبانی ادامه دهند. اما با جدی‌تر شدن تصمیم ترکیه به تهاجم نظامی، نیروهای دموکراتیک سوریه دیروز دوشنبه در بیانیه‌ای اعلام کردند که وظایف خود برای کاهش تنش‌ها با ترک‌ها را انجام داده، اما ایالات متحده از این وظایف شانه خالی کرده است. در این بیانیه آمده که حمله ترکیه همه پیشرفت‌های اخیر در جهت ایجاد امنیت در منطقه را بر هم زده است؛ امنیتی که بعد از مبارزه طولانی با داعش مستقر شد. این گروه همچنین از نیروهای کرد خواسته تا از «خانه خود در برابر حمله ترکیه» دفاع کنند.

در نهایت این احتمال وجود دارد که در صورت ادامه بی‌تفاوتی آمریکا به سرنوشت نیروهای تحت حمایت خود، دستگاه اداری خودگردان به روسیه و دولت سوریه روی بیاورند. ژنرال مظلوم کوبانی عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه اعلام کرد که همکاری با اسد یکی از گزینه‌هایی است که کردهای شمال سوریه آن را بررسی می‌کنند.

نهادهای مردم‌نهاد که با برخی گروههای فعال در داخل سوریه در تماس هستند، از ترس و دلهره مردم منطقه شمال شرقی سوریه خبر میدهند. اغلب ساکنان در حال تهیه مواد غذایی، و دارو هستند.  شبکه خبری «الجزیره» نیز به‌نقل از منابع محلی سوریه نوشته است که شهروندان کرد ساکن شمال شرقی سوریه می‌خواهند در برابر حمله نظامی ترکیه به این منطقه زنجیره انسانی تشکیل دهند و مانع از ورود ارتش ترکیه شوند. مردم کرد در سنین مختلف «چادرهای بزرگی» برپا کرده و تجمع خود را در شهرهای رأس‌العین، تل ابیض و کوبانی آغاز کرده‌اند.

آیا پناهجویان سوری ساکن ترکیه خواهان اسکان مجدد در «منطقه امن» هستند؟

گفته می‌شود که بسیاری از پناهجویان سوری مایل به استقرار در منطقه حائل پیشنهادی نیستند، و به همین خاطر اسکان دوباره این پناهجویان در «منطقه امن» پیشنهادی ترکیه آسان نخواهد بود.

بسیاری از پناهجویان سوری با توجه به تاریخی که پشت سر خود گذاشته اند، نمی‌خواهند بار دیگر در میانه جنگی دیگر، این بار میان کردها و ترکیه گرفتار شوند.

در دراز مدت نیز استقرار پناهجویان عمدتاً عرب در مناطق کردنشین چشم‌اندازها برای استقرار امنیت در منطقه را خدشه‌دار کرده است.

فابریک بالانشه، پروفسور جغرافیا که ده سال در سوریه و لبنان سپری کرده است گفت که مستقر شدن یک میلیون پناهجوی عمدتاً عرب در منطقه عمدتاً کرد به تغییر اساسی در بافت جمعیتی منطقه منجر خواهد شد. به همین خاطر احتمال به وجود آمدن نزاع با مردم محلی کرد بالا است.

حسن اونا، کارشناس سیاسی از دانشگاه مالتپه معتقد است که بسیاری از پناهجویان سوری از قسمتهای دیگر کشور مهاجرت کرده اند و نمی‌خواهند در زمین مردمی دیگر مستقر شوند. طبق قوانین بین‌المللی، نمی‌توان پناهجویان را وادار به چنین کاری کرد.

واکنش سایر کشورها ؟

• کشورهای اروپایی

واکنش کشورهای اروپایی تا این لحظه چنان نبوده است که ترکیه را از حمله خود به شمال سوریه منصرف کند.

اتحادیه اروپا با این حمله مخالفت کرده و دولت آلمان به ترکیه هشدار داد که از حمله یه سوریه صرف نظر کند، اما هیچ کدام عواقب چنین حمله‌ای را برای ترکیه مشخص نکرده اند.

یک سازمان مردم‌نهاد حامی انقلابیون سوریه به نام «درباره: تغییر» که در آلمان مستقر است خواستار واکنش فوری دولت آلمان نسبت به تجاوز ترکیه به خاک سوریه شد. این گروه از دولت آلمان خواسته است تا تخطی ترکیه از پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و قوانین بین‌المللی و توافقات سازمان ملل را نپذیرد، و فروش تسلیحات به ترکیه را به نشانه اعتراض متوقف کند. این گروه همچنین خواستار تغییر مفاد توافق ترکیه و اتحادیه اروپا شده اند به گونه ای که کنوانسیون ژنو برای پناهجویان رعایت شده و مسیرهای قانونی امن برای ورود به اروپا فراهم شوند.

• روسیه

روسیه از مدتها پیش برای خروج آمریکا نقشه می‌کشد. دسامبر گذشته وقتی ترامپ اعلام کرد که نیروهای آمریکایی را از شمال سوریه خارج خواهد کرد ترکیه و یگان‌های مدافع خلق کرد هر کدام جداگانه به نزد روسیه شتافتند تا با این کشور به توافقی برسند. هر دو آنها می‌دانستند که در صورت خروج آمریکا از شمال شرقی سوریه، و به خصوص در صورت کاهش قدرت هوایی آمریکا، روسیه قدرت نظامی در این منطقه را به دست خواهد گرفت. با این حال روسیه تا کنون به خاطر بدقولی‌های گذشته و عدم تامین وعده‌هایش (و همینطور سختگیریهای طرفین) نتوانسته واسط توافقی میان دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه باشد، یا دمشق و آنکارا باشد.

این بار نیز نیروهای دموکراتیک سوریه گفتند که گزینه مذاکره با روسیه را بررسی میکنند. حزب دموکرات کردستان عراق نیز گرچه  مدت‌هاست که با حزب اتحاد دموکراتیک، حزب کردها در شمال سوریه روابط خوبی ندارد، از این فرصت استفاده کردند تا از روسیه درخواست کنند که از کردهای سوریه محافظت کند.

با این حال تحلیلگران معتقدند ادامه اختلاف‌ها میان دمشق، آنکارا و نیروهای دموکراتیک سوریه، و همینطور حضور نظامی آمریکا در مناطق حساس در شمال شرقی (با وجود عقب‌نشینی نیروها)، میانجی‌گری روسیه را همچنان با مشکل مواجه می‌سازد.

خبر تکمیلی:

رئیس جمهوری ترکیه طی توییتری در عصر چهارشنبه از اغاز حمله ارتش ترکیه با نام “عملیات چشمه صلح” در شمال سوریه خبر داده است.

توییتر رئیس جمهور ترکیه:

«هم‌اکنون دستور آغاز عملیات نیروهای مسلح ما با ارتش ملی سوریه علیه پ ک ک/ ی پ گ  و تروریست‌های داعش را در شمال سوریه دادم. مأموریت ما این است که مانع از ایجاد یک کریدور تروریستی در مرزهای جنوبی کشورمان بشویم و در منطقه صلح ایجاد کنیم.»